Zdjęcia cenionego fotografika kieleckiego, jednego z twórców Kieleckiej Szkoły Krajobrazu – Janusza Buczkowskiego.
Baranów Sandomierski
Późnorenesansowy zamek w Baranowie Sandomierskim nazywany „małym Wawelem” został zbudowany w latach 1591-1606 według projektu Santi Gucciego (1530-1600) architekta i rzeźbiarza pochodzenia włoskiego.
W 1578 roku Rafał Leszczyński zakupił od Stanisława Górki dwór rycerski, który należał pierwotnie do rodziny Baranowskich i wybudował dwór renesansowy stanowiący część zachodnią zamku.
Następni z rodu Leszczyńskich rozbudowali zamek dobudowując dziedziniec z krużgankami wokół nowych budynków, założyli także bibliotekę. Za czasów księcia Józefa Karola Lubomirskiego, pod koniec XVII wieku dobudowano barokową galerię zdobioną stiukami. W roku 1849 oraz 1898 zamek trawiły pożary. Pod koniec XIX wieku odbudowę zamku powierzono Tadeuszowi Stryjeńskiemu (1849-1943) polskiemu architektowi, nabrał on wówczas charakteru krakowskiej secesji, witraże zaprojektowane zostały przez polskiego malarza Józefa Mehoffera (1869-1946), a autorem obrazu ołtarzowego był Jacek Malczewski (1854-1929).
Obecnie właścicielem zamku jest Agencja Rozwoju Przemysłu SA w Warszawie.
Fotografie pochodzą z lat 1968-1970.
Bodzentyn
Historia zamku w Bodzentynie sięga XIV wieku. Od początku istnienia aż do 1789 roku należał do biskupów krakowskich. W formie zamku gotyckiego funkcjonował do XVI wieku, po pożarze w 1413 roku Zbigniew Oleśnicki wzniósł skrzydło północne, a pod koniec XV wieku Fryderyk Jagiellończyk dobudował nowe skrzydło mieszkalne z wieżyczkami. W 1572 roku Franciszek Krasiński zaczął przebudowywać gotycki obronny zamek nadając mu charakter renesansowy, pracę tę ukończył Piotr Myszkowski. Całością prac kierował architekt, Włoch-Jan Balcer. Powstała wówczas kaplica zamkowa, krużganki i domy dla gości i służby. Na początku XVII wieku Piotr Tylicki polecił zbudować skrzydło południowe. W latach 1657-1691 odbyła się ostatnia duża przebudowa zamku, która z kolei spowodowała, że budowla uzyskała formę barokowej, wygodnej rezydencji pałacowej. W drugiej połowie XVIII wieku Kajetan Sołtyk zatrudnił wybitnego architekta, Jakuba Fontanę, który jako ostatni dokonał przebudowy pałacu. W 1789 roku, po upaństwowieniu dóbr biskupich zamek przekształcono na spichlerz i szpital wojskowy. W roku 1814 na dobre opuszczono budowlę, od tego czasu zamek wykorzystywano, jako źródło darmowego budulca. Na początku XX wieku zabezpieczono jego mury i odtąd traktowany jest jako „trwała ruina”.
Fotografie pochodzą z 1966 roku.
Chęciny
Zamek Królewski Chęcinach wzniesiono na przełomie XIII i XIV wieku, a pierwsze wzmianki o jego istnieniu pochodzą z dokumentu z 1306 roku. Warownia była w rękach książęcych, w późniejszym czasie królewskich. Najwcześniejsze dokumenty dotyczące właściciela wymieniają Władysława Łokietka. W wieku XIV miał ogromne znaczenie, m.in. zwoływano tam zjazdy rycerstwa i możnowładców. W 1318 roku arcybiskup Janisław w obawie przed Krzyżakami umieścił na zamku skarbiec archidiecezji gnieźnieńskiej, przechowywano w nim również czasowo skarbiec koronny. Działało tam również więzienie, m.in. przetrzymywano w nim ważniejszych jeńców krzyżackich po wygranej bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku, w późniejszych latach przetrzymywano w nim także Michała Küchmeistera wielkiego mistrza krzyżackiego wziętego do niewoli w bitwie pod Koronowem. Zamek był rezydencją rodzin królewskich, m.in. królowej Bony, która rezydowała w Chęcinach, by stąd w 1544 roku z ogromnym skarbcem opuszczając Polskę po trzydziestu ośmiu latach, wyruszyć na stałe do Włoch. Wiek wcześniej, w 1425 roku schronienie na zamku podczas panującej zarazy znalazł również syn Jagiełły – Władysław.
Wiek XVI to powolny upadek znaczenia zamku, znaczącą datą był rok 1588, wówczas to sejm polecił przeniesienie ksiąg ziemskich powiatu chęcińskiego z zamku do kościoła w Chęcinach.
Na początku XVII wieku starosta chęciński dokonał rozbudowy zamku, jednakże w 1657 roku w czasie „potopu” szwedzkiego, wojska Rakoczego dokonały wielkich zniszczeń. I chociaż po tych wydarzeniach został odnowiony, to ponownie w 1707 roku wojska szwedzkie spaliły go. Przestał być wówczas rezydencją starościńską.
Po III rozbiorze zaczęła się jego powolna degradacja, lokalna ludność pozyskiwała z niego materiał na budulec, a podczas I wojny światowej zamek i jego mury ucierpiały dodatkowo od ostrzału artyleryjskiego.
Ochroną zamku jako „trwałej ruiny” zainteresowano się już pod koniec XIX wieku. Od tego czasu prowadzone są różne prace zabezpieczające go od całkowitego zniszczenia. Obecnie zachował się pełen obwód zewnętrznych murów obronnych, dwie wieże i baszta, górujące nad okolicą i doskonale widoczne z trasy biegnącej z Warszawy do Krakowa.
Fotografie pochodzą z 1962 i 1970 roku.
Częstocice
Pałac w Częstocicach wybudowano w późnych latach osiemdziesiątych XIX wieku. Projektantem był architekt włoski Leonardo Jan Marconi. Pałac powstał na miejscu starego drewnianego dworu. Budowę rozpoczął Antoni Edward Fraenkel, właściciel Domu Handlowego S.A. Fraenkel w Warszawie jeszcze w latach siedemdziesiątych, a ukończył kolejny właściciel dóbr ostrowieckich, warszawski bankier Władysław Laski, który Częstocice przeznaczył dla swojej córki – Marii. Maria Laska wyszła za mąż za Zygmunta Wielopolskiego, ziemianina i polityka – prezesa Stronnictwa Polityki Realnej o orientacji prorosyjskiej. Zygmunt i Maria stale mieszkali w pałacu wraz ze swoimi dziećmi. Po śmierci Zygmunta – Maria sprzedała w 1931 roku pałac – Zakładom Ostrowieckim.
W pałacu zorganizowano hotel i resursę dla kadry Huty w Ostrowcu.
W czasie II wojny światowej mieszkali w nim pracownicy huty, a w latach 1944-1945 był w nim niemiecki szpital wojskowy. Po wojnie mieściły się szkoły podstawowe i przedszkole. Od 1963 roku pałac i park został przekazany władzom Ostrowca, trzy lata później w pałacu powstało Muzeum Regionalne.
Obecnie jest to jeden z dwóch obiektów Muzeum Historyczno- Archeologicznego, w drugim, 8 kilometrów od Ostrowca, mieści się Muzeum Archeologiczne i Rezerwat Krzemionki w Sudole.
Fotografia pałacu wykonana od strony ogrodów pochodzi z 1968 roku.
Ćmielów
Początki zamku w Ćmielowie sięgają prawdopodobnie wieku XVI. Krzysztof Szydłowiecki w latach 1519-1531 wybudował zamek ulokowany na wyspie. W 1549 roku urodził się w nim Mikołaj Krzysztof Radziwiłł. Po roku 1606 właścicielem zamku był Janusz Ostrogski, który wybudował cztery bastiony ziemne. W 1657 roku został zdobyty przez Szwedów, w 1702 roku został przez nich zniszczony i w części rozebrany. Kolejnymi właścicielami byli Aleksander Dominik Lubomirski i kanclerz Jacek Małachowski. W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili w nim szpital wojskowy.
Od 2009 roku należał do osoby prywatnej, obecnie jest opuszczony.
Drzewica
Drzewica to miejscowość historycznie związana z naszym regionem, leży obecnie w powiecie opoczyńskim, na obrzeżach województwa łódzkiego, około 100 km od Kielc.
Zamek z XVI wieku w stylu gotycko-renesansowym, został zbudowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego – Macieja Drzewieckiego. Później należał do Sołtyków, a następnie Szaniawskich, w XVIII wieku został ofiarowany bernardynkom, które w pożarze straciły swoją siedzibę. Sam zamek w 1814 roku również uległ pożarowi, od tamtej pory nikt już go nie zamieszkiwał. Po wojnie prowadzono w nim badania archeologiczne a w 1952 roku powstał projekt zabezpieczenia zamku.
W 2017 roku ruiny zakupiła osoba prywatna. Mimo że jego stan zachowania jest zły, to uważa się, że jest to najlepiej zachowana rezydencja z pierwszej połowy XVI wieku, bo od czasów jego powstania nie prowadzono prac, które zmieniłyby w znaczący stopniu jego pierwotny wygląd.
Fotografie pochodzą z 1968 roku.
Gnojno
We wsi Gnojno znajduje się dawny dwór, nazywany czasem pałacykiem, pochodzący z XVI wieku. Budynek wielokrotnie przebudowywany nie zachował ani zdobień architektonicznych, ani charakteru zabytku XVI-wiecznego.
Pierwszym właścicielem był Krzysztof Gnoiński, później dwór był w posiadaniu Reszkowskich, Lanckorońskich, Rupniewskich. Pod koniec XVIII wieku został przebudowany na rezydencję obronną – właścicielem wówczas został Wiktor Łuniewski. Po wojnie przez kilkadziesiąt lat funkcjonował jako zakład specjalny dla dorosłych.
Fotografia pochodzi z 1972 roku.
Grabki Duże
W Grabkach Dużych, powiecie staszowskim, gminie Szydłów w 1742 roku wybudowano pałac według projektu architekta i rzeźbiarza włoskiego, jednego z największych twórców późnego baroku – Franciszka Placidiego (1710-1782). Właścicielem był kasztelan małogoski Stanisław Rupniewski (zm.1764 r.). Czterokrotnie żonaty, przez pewien czas przebywał w niewoli tureckiej i tam przeszedł na islam.
Pałac nazywany był często ironicznie haremem, ze względu na wyjątkowe zainteresowanie Rupniewskiego – płcią przeciwną.
Pałac ma kształt ośmioboku z licznymi pokoikami na piętrze i wielką salą na parterze.
Fotografie pochodzą z lat 1964-1968.
Iłża
Zamek gotycko-renesansowy w Iłży wybudowany przez biskupa krakowskiego Jana Grota, pochodzący z połowy XIV wieku. Został przebudowany w XVI i XVII wieku, wzbogacony o nowe fortyfikacje i wystrój renesansowy.
W ciągu trzech wieków był świadkiem wizyt kilku królów polskich. W XIV i XV wieku gościł sześciokrotnie króla Władysława Jagiełłę wraz z jego dworem. Na początku XVI wieku na zamku zatrzymał się król Aleksander Jagiellończyk, a kilka lat później król Zygmunt Stary. Na początku XVII wieku przez trzy dni zamieszkiwał Zygmunt III Waza, a w 1637 roku Władysław IV spotkał się tutaj ze swą późniejszą żoną – Cecylią Renatą.
Przez cały okres istnienia zamku prowadzono na nim różne prace remontowe, m.in. w wieku XVIII z inicjatywy Kajetana Sołtyka. Pod koniec tego wieku poważnych zniszczeń dokonano podczas walk z konfederatami barskimi, a w 1789 roku już poważnie zrujnowany przeszedł na własność państwa. W następnych latach wybuchł na nim pożar, który jeszcze bardziej pogłębił proces niszczenia, w powolnej dewastacji miała niestety, jak to zwykle bywa z budynkami, którym brak gospodarza, także udział ludność lokalna, która pozyskiwała z niego materiał budowlany. Pod koniec XIX wieku zakupił go Tadeusz Lubomirski i przekazał Towarzystwu Opieki nad Zabytkami Przeszłości. Niestety nie uchroniło to zamku przed destrukcją, w czasie I i II wojny światowej postępowały dalsze zniszczenia.
Obecnie zamek jest zabezpieczony i można go zwiedzać, jako zabytkową niezwykle malowniczą „trwałą ruinę”.
Fotografie pochodzą z 1960 i 1968 roku.
Końskie
W skład zespołu pałacowego w Końskich wchodzą: skrzydło pałacowe wraz z pawilonami, jak również glorietta, altana, świątynia grecka, oranżeria egipska, kapliczka, „domek wnuczętów”, park i ogrodzenie wraz z basztami.
Ten okazały zespół pałacowy wraz z parkiem zapoczątkował w 1784 roku kanclerz wielki koronny Jan Małachowski, właściciel Końskich, zwanych „Końskie Wielkie”.
W połowie XIX wieku właścicielem był potomek Jana, Stanisław Małachowski, który wybudował kilka budynków, w tym Oranżerię Egipską, ogrodzenie z basztami i kapliczkę. Projektantem był Franciszek Maria Lanci (1799-1875), który zmienił wygląd parku na angielski.
W 1870 roku posiadłość przejęli Tarnowscy. Po wojnie na terenie tego zespołu powstały szkoła, przedszkole. W parku funkcjonują również Dom Kultury i Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna.
Fotografie pochodzą z 1978 roku.
Krzemionki Opatowskie
Krzemionki, rezerwat archeologiczny chroniący zespół kopalni krzemienia pasiastego z okresu neolitu. Kopalnie były eksploatowane w latach ok. 3900-1600 p.n.e. Zostały odkryte w 1923 roku przez geologa i paleontologa profesora Jana Samsonowicza.
Obecnie podziemia są udostępnione odwiedzającym na długości 465 metrów.
Brama Opatowska
Brama Opatowska, jest to gotycka brama wjazdowa z XIV wieku zbudowana dzięki fundacji Kazimierza Wielkiego, jako część murów obronnych miasta.
W XVI wieku sandomierski lekarz Stanisław Bartolona ufundował renesansową attykę, którą umieszczono na jej szczycie.
Kolegiata Opatowska
Tajemnicza i bardzo egzotyczna wersja powstania kolegiaty opatowskiej wg Jana Długosza głosiła, ze budowlę tę wznieśli Templariusze.
Najstarsze źródła pisane mówią o istnieniu Kolegiaty pw. Św. Marcina z Tours co najmniej od 1206 roku, prawdopodobnie powstała ona jeszcze w XII wieku. Pierwotnie wybudowana została w stylu romańskim – przebudowywana przez stulecia zawiera wiele elementów gotyku, renesansu, a także epoki baroku. Kolegiata wzniesiona została z ciosów piaskowca krzemionkowego.
Fotografia pochodzi z 1969 roku.
Kurozwęki
Kurozwęki to znane miejsce na mapie turystycznej Kielecczyzny. Jeden z nielicznych pałaców (wraz z przyległościami), który tętni życiem i oferuje mnóstwo atrakcji każdego roku.
W drugiej połowie XIV wieku został zbudowany zamek, znany z dokumentów z 1400 roku, jako Castrum Curoswank. Drewniano-murowany budynek był własnością Dobiesława z Kurozwęk. Była to jedna z pierwszych, po części murowanych budowli o charakterze rycersko-obronnym na terenie Polski. Wielokrotnie był remontowany i przebudowywany przez kolejnych właścicieli, m.in. rodziny Kurozwęckich, Lanckorońskich, Sołtyków, aż wreszcie Popielów.
Ostatnia przedwojenna przebudowa pałacu dokonana został w 1918 roku przez krakowskiego architekta Franciszka Mączyńskiego, po wojnie w 1991 roku zamek wraz z parkiem powróciły w ręce spadkobierców ostatnich właścicieli, którzy przekształcili pałac w miejsce turystyczne, jest tam hotel, restauracja, organizowane są tam konferencje, wesela. Na terenach przyległych prowadzona jest hodowla bizonów amerykańskich.
Fotografie pochodzą z 1968 roku.
Maleniec
W 1782 roku w Maleńcu Jacek Jezierski, kasztelan łukowski, w okolicach złóż rud żelaza zbudował zakład metalurgiczny, w skład którego wchodziły: kopalnia rudy żelaza, wielkie piece, topornia, druciarnia i walcownia.
Rozkwit zakładu nastąpił w XIX wieku – produkowano tam m.in. urządzenia do produkcji gwoździ i łopat. Po okresie prosperity nadszedł gorszy czas i zakład podupadł. Po II wojnie światowej, w wyniku zniszczeń wzrosło w Polsce zapotrzebowanie m.in. na łopaty i gwoździe, zaczęto więc, wykorzystując urządzenia z XIX wieku, masowo je produkować. Pomimo przestarzałego sprzętu, wyroby miały dobrą opinię, każdego miesiąca ponad 50 tysięcy łopat wychodziło z zakładu.
Działalność zakładu zakończono w latach 60-tych, obecnie urządzenia uruchamia się tylko podczas pokazów. Od 2005 roku Zakład Hutniczy w Maleńcu jest samorządową instytucją kultury powiatu koneckiego.
Fotografie pochodzą z roku 1973.
Modliszewice
Ruiny dawnego dworu w Modliszewicach.
Andrzej Dunin Modliszewski herbu Łabędź w końcu XVI wieku postawił dwór obronny. Przez wieki budowla zmieniała właścicieli, w początkach XVII wieku kupił go prymas Polski – Jan Lipski, pod koniec stulecia przeszedł w ręce rodziny Humięckich, a w XVIII wieku Małachowskich.
Kolejnymi właścicielami byli Tarnowscy, a podczas okupacji niemieckiej dwór był siedzibą Fittinga – Niemca, znanego z okrucieństwa, który zmuszał Polaków do morderczej pracy i grabił całą okolicę. Po wojnie w budynku swoją siedzibę znalazł Wojewódzki Ośrodek Doradztwa Rolniczego.
Fotografie pochodzą z 1969 roku.
Mokrsko
Nazwa miejscowości pochodzi od rodziny Mokrskich, którzy pięćset lat temu zamieszkiwali i byli właścicielami tych terenów, a dokładnie do 1509 roku.
Zamek murowany powstał w drugiej połowie XIV stulecia. W 1531 roku wieś wraz zamkiem i trzema wsiami zakupiła królowa Bona, przebudowę w jej imieniu prawdopodobnie prowadził marszałek wielki koronny i wojewoda krakowski – Piotr Kmita. Kolejnymi właścicielami rezydencji były rodziny Sancygniowskich, Giebułtowskich, Chełmskich, Ksiąskich, Dembińskich, Stoińskich. Był kilkakrotnie przebudowywany w XVI i XVII wieku. Na przełomie XVIII i XIX stulecia budowla przestała pełnić funkcję mieszkalną, w latach czterdziestych XIX wieku gdy Kazimierz Stronczyński przeprowadzał inwentaryzację była to już ruina, której stan zachowania pogarszał się przez lata.
Obecnie pozostały jedynie szczątki dawnego castrum superiorum.
Fotografie pochodzą z 1968 oraz1983 roku.
Nietulisko
W latach 1832-46 w ramach działalności Banku Polskiego i projektu Karola Knake powstał w Nietulisku zakład walcowni, która wyposażona była w dwa ciągi walcarek, nożyce do cięcia blach, tokarnię i piece grzewcze, urządzenia były napędzane za pomocą jednej z pierwszych zainstalowanych w Królestwie Polskim turbin wodnych. Zakład wyrabiał żelazo, w 1885 roku był w stanie wyrobić około 5740 ton wyrobów.
Niestety, w 1903 roku ogromna powódź zniszczyła zalew w Brodach odcinając zasilenie rzeki Kamiennej, w rezultacie czego zakład przestał działać.
Do dnia dzisiejszego zachowały się jedynie ruiny XIX – wiecznego budynku walcowni, niektóre urządzenia wodne z przepustami oraz most.
Fotografie pochodzą z 1973 roku.
Nowa Słupia
Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana zostało otwarte 29 maja 1960 roku. Powstało w związku z odkryciem starożytnych pieców hutniczych w drodze na Święty Krzyż i ma za zadanie chronić starożytne stanowiska hutnicze, jak również popularyzować tematykę starożytnego hutnictwa na tych terenach. Placówka ta jest współorganizatorem, m.in. Dymarek Świętokrzyskich.
Fotografie pochodzą z 1965 roku.
Oblęgorek
Z okazji 25-lecia pracy literackiej w roku 1900 roku społeczeństwo polskie ufundowało Henrykowi Sienkiewiczowi majątek w Oblęgorku, którego poprzednim właścicielem był przodek znanego podróżnika Toniego Halika – kielecki rejent – Mieczysław Halik. Dworek został zaprojektowany przez Hugona Kudera, a projektantem ogrodu był znany architekt, twórca Ogrodu Saskiego w Warszawie – Franciszek Szanior. Henryk Sienkiewicz mieszkał w Oblęgorku w okresie letnim od maja 1902 do sierpnia 1914 roku. W 1958 roku dzieci pisarza podarowały państwu dworek i powstało w nim – Muzeum Henryka Sienkiewicza.
Fotografie pochodzą z lat 1968 i 1977.
Ossolin
W latach 1635-1636 drewniano-murowany zamek został rozbudowany (od XIV wieku istniał już zamek drewniany) przez kanclerza Jerzego Ossolińskiego. Posiadał cztery baszty, mur obronny, most i przylegający do niego – ogród włoski. W 1816 roku został zburzony przez właściciela Ossolina – Antoniego Ledóchowskiego.
Fotografia pochodzi z 1969 roku.
Piotrkowice
Pobernardyńska świątynia w Piotrkowicach łączy w sobie cechy późnogotyckiej, manierystycznej oraz barokowej architektury. Kościół pw. Zwiastowania NMP powstał z fundacji Marcina i Zofii Rokszyckich w 1652 roku, a Kaplica Loretańska z lat 1770-1776 przyległa do kościoła prawdopodobnie wzorowana jest na rzymskim kościele Santissimo Nome di Maria na Forum Trajana. Obecnie jest to ważne miejsce kultu maryjnego na Kielecczyźnie.
Fotografie pochodzą z lat 1960-1970.
Piekoszów
W Podzamczu Piekoszowskim znajdziemy niezwykle malownicze ruiny pałacu Tarłów w stylu barokowym. Pałac wzorowany na Pałacu Biskupim w Kielcach został wybudowany w latach 1649-1655 przez Jana Aleksandra Tarło dla drugiej żony – księżniczki Anny Czartoryskiej. Architektem był Tomas Pancino. Pałac w 1842 roku razem z dobrami piekoszowskimi kupił Kazimierz Sosnowski, później właścicielem został Aleksander Kozłowski, a po nim rodzina Dobrzańskich. Pałac ulokowany na niewielkim wzniesieniu, jest budowlą kamienno-ceglaną. Obecnie jest to ruina bez dachu, zniszczona i niestety zaniedbana.
Fotografie pochodzą z lat 1962-1972.
Samsonów
W okolicy Samsonowa powstawały pierwsze fabryki żelaza i stali, a pierwsza dymarka była tam już w XV wieku. W XVI wieku biskup Podniewski wydał zezwolenie Michałowi Niedźwiedziowi na budowę kuźnicy, a pod koniec stulecia łowczy królewski – Łukasz Samson przejął istniejąca kuźnicę. W następnych latach pojawili się Włosi dzierżawiący te obiekty, przekształcając je w nowoczesną hutę. Była to rodzina Cacciów z Bergamo, a zakład ich nastawiony był głównie na produkcję wyrobów dla wojska. W 1633 roku prawa do huty odstąpiono innym trzem Włochom, którzy działali w tym miejscu do 1709 roku, kiedy to zakład wraz z okolicznymi dobrami przejęli biskupi krakowscy. W 1817 roku z inicjatywy Stanisława Staszica rozpoczęto budowę huty „Józef”, która była czynna do 1866 roku do czasu pożaru, który poczynił wielkie straty.
Do jeszcze większych zniszczeń przyczynili się Austriacy podczas I wojny światowej. Na początku lat osiemdziesiątych XX wieku ruiny huty zostały zabezpieczone i udostępnione zwiedzającym.
Fotografie pochodzą z 1968 i 1972 roku.
Sandomierz - Ratusz
Ratusz sandomierski należy do charakterystycznych zabytkowych budowli tego miasta. Wzniesiono go w 1349 roku. Pierwotnie był wybudowany w stylu gotyckim, w późniejszych wiekach rozbudowywany, w XVI wieku otrzymał formę prostokąta oraz został zwieńczony attyką trójstrefową, autorem, której był prawdopodobnie Jan Maria Padovano. Narożne attyki symbolizują cztery stany. Zegar słoneczny na południowej ścianie wykonany przez Tadeusza Przypkowskiego w 1958 roku techniką sgraffito.
Obecnie w ratuszu mieści się Urząd Stanu Cywilnego, oddział Muzeum Okręgowego, a w podziemiach klub „Lapidarium”.
Sandomierz - Collegium Gostomianum
Collegium Gostomianum w Sandomierzu to budynek jednej z najstarszych szkół średnich w Polsce – z początku XVII wieku.
Pierwotnie było tam kolegium jezuickie ufundowane przez Hieronima Gostomskiego i rodzinę Bobolów, które funkcjonowało do czasu kasaty zakonu w 1773 roku. Od tamtej pory działa w nim szkoła świecka.
Obecnie mieści się tam I Liceum Ogólnokształcące.
Projekt architektoniczny wykonano w Rzymie, ma on charakter budowli klasztornej – pałacowo-rezydencjonalnej. Charakterystyczna część budynku to wysoka renesansowa attyka.
Sandomierz - Zamek Królewski
Na skarpie wiślanej w Sandomierzu wznosi się zamek królewski zbudowany w XIV wieku przez króla Kazimierza III Wielkiego. W epoce gotyku za Kazimierza Jagiellończyka wzniesiono wieżę narożną, tzw. „kurzą nogę”.
Na początku XVI wieku Zygmunt I Stary polecił wykonanie nowej rozbudowy zamku – w latach 1520 – 1527, pracami wówczas kierował Benedykt z Sandomierza. Kolejny remont przeprowadzono za Zygmunta Augusta, po tej rozbudowie zamek składał się z trzech skrzydeł: wschodniego, południowego i zachodniego, a od strony miasta oddzielał go mur z renesansową bramą.
Jeszcze w XVI wieku wykończono narożną wieżę branną. Wiek XVII to okres tzw. „potopu szwedzkiego”,13 października 1655 roku wojska szwedzkie pod dowódcą generała Roberta Douglasa zdobyły Sandomierz. Żołnierze na rozkaz króla Karola X Gustawa wysadzili zamek, pozostało jedynie skrzydło zachodnie.
Za czasów Jana III Sobieskiego zachodnie skrzydło zostało odnowione, a w miejscu dawnego skrzydła południowego zbudowano stajnie. W XIX wieku było w nim więzienie i siedziba sądu kryminalnego, także w tym stuleciu zamek był przebudowywany. W 1959roku więzienie został zlikwidowane.
Obecnie od 1986 roku mieści się tu Muzeum Okręgowe, fotografia, którą pokazujemy, przedstawia remont budynku w 1968 roku.
Sandomierz - Bazylika Katedralna
Sandomierz - Ucho Ugielne
Ucho igielne to jedyna zachowana furta, przez którą kiedyś komunikowali się bracia z dwóch dominikańskich klasztorów: jeden klasztor był poza granicami miasta, a drugi w jego obrębie.
Zdjęcie pochodzi z 1983 roku.
Sandomierz - Seminarium Duchowne
Budynek, który powstał w 1924 roku, kiedyś mieścił Niższe Seminarium Duchowne (program szkoły średniej), obecnie jest tam miejsce, gdzie mieszkają alumni i księża profesorowie Wyższego Seminarium Duchownego.
W 2017 roku decyzją prezydenta RP na wniosek MKiDN wpisano sandomierski historyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy na listę pomników historii, przyznawany zabytkom nieruchomym o szczególnej wartości. Obszar tego pomnika obejmuje zabytki sandomierskiej starówki, w tym m.in.: bazylikę katedralną, Bramę Opatowską, ratusz, Collegium Gostomianum oraz średniowieczny układ miasta.
Zdjęcie pochodzi z 1978 roku.
Sielpia
Od dawna w Sielpi istniały kuźnice, zwane „młynami dziebałtowskimi”, jeszcze z okresu rozkwitu Zagłębia Staropolskiego. Produkowano tu żelazo, i jego półprodukty a pobliskie wytwórnie sprzęt wojenny.
W czasie zaborów przemysł podupadł. W pierwszej połowie XIX wieku Skarb Państwa, a później Bank Polski posiadał kilka wielkich pieców, pomysły na rozkwit przemysłu właśnie w tym miejscu pochodził od Stanisława Staszica, któremu w realizacji programu podniesienia i rozkwitu przemysłu w tym miejscu pomagał książę Ksawery Drucko – Lubecki.
W 1834 roku zainstalowano pierwszą w Królestwie Polskim – turbinę wodną. Potem powstały następne urządzenia mechaniczne, piece, budynki – cała infrastruktura przemysłowa – zakład wzorcowy, wybudowany według wszelkich wymogów ówczesnej wiedzy technicznej. Niestety, kilkadziesiąt lat później zakład zamknięto – był to rok 1921, ale jeszcze przed II wojną światową został przeznaczony na cele muzealne.
Fotografie pochodzą z 1966 roku.
Staszów
Ratusz w Staszowie usytuowany jest pośrodku Rynku. W 1783 roku wybudował go ówczesny właściciel miasta – książę August Aleksander Czartoryski. Jest to zbudowany na planie prostokąta, parterowy budynek z charakterystycznym dużym dachem, pośrodku znajduje się wieża, która została obniżona w 1861 roku w czasie restaurowania całego obiektu. W środkowej części zachodniej i wschodniej elewacja znajdują się arkadowe podcienie.
Fotografia pochodzi z 1967 roku.
Szydłowiec
Zamek usytuowany na sztucznie usypanej wyspie wybudowany został w stylu gotyckim przez Stanisława Szydłowieckiego w latach 1470-1480. Następny z rodu Szydłowieckich – Mikołaj przebudował zamek nadając mu charakter renesansowy w latach 1515 – 1526. Przechodził różne koleje losu, był tu nawet magazyn piwa. Od połowy XIX wieku nie był użytkowany, w latach sześćdziesiątych XX wieku był wyremontowany.
Obecnie mieści się w nim Szydłowieckie Centrum Kultury oraz Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych.
Szydłów - Zamek Królewski
Zamek królewski w Szydłowie znajduje się w obrębie fortyfikacji dawnego miasta. Do dzisiaj zachowały się ruiny pałacu królewskiego z około 1400 roku, „Skarbczyk” z XVI i XVI wieku oraz barokowy budynek z bramą z pozostałością murów. Został prawdopodobnie wzniesiony przez króla Kazimierza Wielkiego. Zamek był wielokrotnie przebudowywany, trawiły go pożary został także niszczony przez wojska szwedzkie i siedmiogrodzkie pod dowództwem Jerzego Rakoczego w połowie XVII w. w czasie tzw. „potopu szwedzkiego”. Józef Załuski w 1723 roku odnowił zamek, od końca XVIII wieku jest niezamieszkały.
W 1927 roku zabezpieczono mury zamku, a zaraz po wojnie w 1946 roku dokonano ich rekonstrukcji, w 1961 roku w budynku wspomnianego „Skarbczyka” znalazło swą siedzibę – Muzeum Regionalne.
Fotografie pochodzą z lat 1965 – 1978.
Szydłowiec - Ratusz
Ratusz miejski powstawał w latach 1602 – 1629 roku. Zbudowany jest w późnorenesansowym stylu z czterema mniejszymi wieżyczkami na rogach budynku i jedną większą w części wschodniej budynku. W podziemiach największej wieży było kiedyś więzienie.
Obecnie budynek jest siedzibą władz miejskich: burmistrza i zarządu miejskiego, mieści się tu również Urząd Stanu Cywilnego. W wykutej skale piwnicy znajduje się kawiarnia „Piwnica Szydłowiecka”.
Fotografia pochodzi z 1973 roku.
Święty Krzyż
Bazylika mniejsza pw. Trójcy Świętej i sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego znajduje się na Łysej Górze i jest miejscem szczególnego kultu. Pierwszy kościół w stylu romańskim został ufundowany przez króla Bolesława Krzywoustego, zbudowany w latach 1102 – 1138. W 1306 roku książę Władysław Łokietek przekazał benedyktynom – relikwie drzewa Krzyża Świętego i od tej pory dodano wezwanie „sanktuarium relikwii Krzyża Świętego”.
Wielokrotnie przebudowywany, ulegał również pożarom. Obecna świątynia w stylu późnobarokowym powstała w latach 1781 – 1787 wg projektu Józefa Karsznickiego.
Fotografie pochodzą z 1978 roku.
Zamek Krzyżtopór
Ruiny rezydencji pałacowej powstałej w latach 1627 – 1644 zwanej Krzyżtopór (dawna nazwa Krzysztopór). Otoczona fortyfikacjami bastionowymi budowla miała cechy architektury typu palazzo in forteca i była uważana za największą budowlę w Europie przed powstaniem Wersalu. Wybudował ją Krzysztof Ossoliński, ale zamek nigdy nie został w pełni ukończony. Uważa się, że autorem projektu budowlanego był Laurentius de Sent, który budował dla rodziny Ossolińskich, m.in. był autorem kolegiaty w Klimontowie.
Znana jest symbolika liczb zastosowana w budowli nawiązująca do kalendarza: „okien miał tyle, ile dni w roku, pokoi tyle, ile tygodni, sal wielkich tyle, ile miesięcy, a cztery narożne wieże odpowiadały liczbie kwartałów”.
Krzysztof Ossoliński zmarł w 1645 roku, budowle odziedziczył – jego syn – Krzysztof Baldwin Ossoliński, który poległ cztery lata później w bitwie pod Zborowem. Zamek przeszedł w posiadanie brata Krzysztofa – Jerzego, a później w ręce jej córki – Urszuli zamężnej z Samuelem Kalinowskim, który także zginął w bitwie pod Batohem.
W 1655 roku pałac zajęli Szwedzi. Przechodził on różne koleje losu – właścicielami była rodzina Morsztynów, później Michał Jan Pac. Został spalony przez wojska rosyjskie, właścicielem był także Kajetan Sołtyk, a później Stanisław Sołtyk. W połowie XIX wieku zamek kupiła rodzina Orsettich.
Fotografie pochodzą z 1978 roku.
Wąchock
Wąchock, który wielu ludziom kojarzy się z dowcipami z sołtysem, jest niezwykłym miejscem na mapie naszego regionu. Tutaj bowiem w XII wieku przybyli pierwsi zakonnicy z francuskiego opactwa Morimond, a w następnych wiekach dzięki darowiznom i fundacjom stał się jednym z bogatszych klasztorów w Polsce, Cystersi przyczynili się również w znacznym stopniu do rozwoju przemysłu na tych terenach.
Zabudowania kościelno–klasztorne w Wąchocku to mieszanka stylów z cechami architektury włoskiej. Kościół pw. Najświętszej Marii Panny i św. Floriana został zbudowany w XIII wieku z czerwonego piaskowca wąchockiego i jasnego – pochodzącego z Kunowa. Naprzemiennie ułożone ciosy piaskowców w dwóch kolorach wskazują na budowanie sposobem włoskim. Gotyckie elementy to północna dobudówka do kościoła i podniesione górne części budowli. Wnętrze kościoła jest barokowe. Kościół przebudowywano i remontowano w XVI wieku, a w XIX powstała kruchta po stronie fasady zachodniej.
Klasztor pochodzi z XII wieku, został przebudowany w XVII wieku. Fundatorem był w 1179 roku biskup krakowski – Gedeon. Elementy romańskie to fraternia, karcer i kapitularz, ten ostatni uważany za najpiękniejsze wnętrze romańskie w Polsce przykryty sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Budowniczym był pochodzący z Włoch – Simon. Refektarz budowany w stylu gotyckim pochodzi z XIII wieku. Jest pierwszym budynkiem ze wszystkich klasztorów cysterskich ogrzewany ciepłem z pieca do wytopu ceramiki.
Obecnie w pomieszczeniach klasztornych mieści się Muzeum Ojców Cystersów oraz Muzeum Powstań Narodowowyzwoleńczych.
Fotografie pochodzą z 1965 roku.
Wiślica
Bazylika kolegiacka Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Wiślicy to kościół gotycki z XIV wieku, który powstał na miejscu dwóch świątyń z okresu romańskiego, fundatorem bazyliki był Kazimierz Wielki. Budowę w XII wieku rozpoczął Henryk Sandomierski zachowały się podziemia tej budowy wraz z kryptą. Potem powstał jeszcze jeden kościół, który także uległ zniszczeniu, aż wreszcie obecny kościół ufundowany przez Kazimierza Wielkiego. Był on wielokrotnie przebudowywany, zbudowany z kamienia ciosowego, szczyt fasady zachodniej to dzieło budowniczych po zniszczeniach wojennych z lat 20. XX wieku. Ta część została wzniesiona z cegieł.
Nad wejściem umieszczona jest charakterystyczna płaskorzeźba pochodząca z 1464 roku z królem Kazimierzem Wielkim, który klęczy przed św. Maryją. Jan Długosz, który był kanonikiem w Wiślicy, był inicjatorem jej powstania. Nawa kościoła posiada trójdzielne sklepienie, częściowo gwiaździste, wspierane przez smukłe filary, a prezbiterium ma sklepienie krzyżowo-żebrowe.
W 2018 roku bazylika została wpisana na listę pomników historii w ramach programu „100 Pomników Historii na stulecie odzyskania niepodległości”.
